Văn Hóa Trà – Một bộ phận của văn hóa tinh thần Việt Nam

Văn Hóa Uống Trà Việt Nam

 

Văn Hóa Uống trà việt nam

Văn Hóa Trà của Người Việt

 

Những ai quan tâm đến nghề sản xuất chè và thú uống trà hẳn cũng có lúc băn khoăn tự hỏi :  Trà gắn bó từ thủa nào với đời sống tinh thần, với tâm hồn của con người việt nam ? Câu trả lời cũng thật đa dạng : nào  Trà là ” Quốc Thủy ” , nào trà là một phần của nên văn minh lúa nước, nào trà là một thứ văn hóa rất bình dân … Và nói gì thì nói,Trà là một bộ phận của văn hóa tinh thần Việt Nam .

Chúng ta, ai cũng biết trà đã được phản ánh thế nào trong các áng thơ văn cổ của các vĩ nhân Việt Nam. Nhưng ngay trong thời hiện đại này, khi mà các thứ nước giải khát chen lấn nhau, Trà vẫn được người đương thời tôn vinh. Viện sĩ viện sinh hóa Bakh thuộc viện hàn lâm khoa học Liên Xô K.M Djemakoze đã từng dùng một hình ảnh sinh động để mô tả lợi thế của chè Việt Nam, đại loại là ở Việt Nam, nhắm mắt chấm tay lên bản đồ chỗ nào cũng tìm được chè. Trong một bản báo cáo gần đây bằng tiếng Anh, đăng trên tờ ” Cửa sổ văn hóa ” (1999) tác giả đã bày tỏ nỗi lòng của một người con xa xứ nhớ đến tách trà quê hương buổi sáng qua một huyền thoại rất hay về trà có tựa đề là ” Nghệ Thuật của tình yêu ” . Đó là một việt kiều ở nước ngoài . Chuyện khác, Một cộng sự người đã từng cộng tác với tôi hàng chục năm nay trong nghành, có kể về một việt kiều ở paris . Anh này đã cố gắng làm thỏa mãn nỗi nhớ nhà bằng cách sắm cho mình một chiếc điều cày chạm trổ rất cầu kì, để mỗi lần nhớ thì pha ấm Trà Việt Nam thưởng thức hương vị chát đậm của trà và kéo một điếu thuốc nghe nó ròn tan, và cảm thức cái vị lơ mơ của thuốc lào .

Những chuyện nhỏ như trên không hiếm. Nhưng tôi cũng xin đề cập đến chuyện ngoài lề khác. Rằng có nhiều bạn trẻ hỏi tối rằng có phải ngày nay, Trà “Tây”, những lipton, Dihmal đã lấn át Trà “ta” . Băn khoăn này thật hợp lý. Và tôi xin trả lời chung là : chúng ta hoan nghênh mọi sự đa dạng. Có điều trà Việt Nam phải phấn đầu để đa dạng hóa, đáp ứng nhu cầu phức tạp, khắt khe của người tiêu dùng, nhất là giới trẻ. Ai cũng biết rằng, cho đến nay Việt Nam đã có cả một nghành công nghiệp chế biến chè, hàng năm sản lượng đứng thứ 8 , và xuất khẩu đứng thứ 9 trên thế giới. Từ nguyên liệu búp tươi (” Chính hiệu chè ta ” không phải nhập ở đâu ) Chúng ta đã sản xuất và xuất khẩu hầu hết các mặt hàng chè “Tây” có mặt chủ yếu trên thế giới. Và cũng bằng nguyên liệu bản địa, qua công nghiệp chế biến, các nhà sản xuất đã tung ra thị trường hàng chục loại chè cao cấp : nào là Thanh Long, Tùng Hạc, Tân Cương hộp, Rồng Vàng, nào chè ướp sen,nhài,ngâu,sói, chè dược thảo, bảo thọ … Những mác chè hiện đại này cố gắng giữ lại hương vị của chè truyền thống Việt Nam . Bên cạnh đó, dân ta vẫn uống các loại chè đặc sản như : Chè Tân Cương ( Thái Nguyên ), các loại chè Shan tuyết cùng cao như Suối Giàng ( Nghĩa Lộ ), Chè Lục ( Yên Bái ), Chè Tà Xùa, Hoàng Su Phì ( Hà Giang ), Chè B’lao ( Bảo Lộc – Lâm Đồng ) …

Về Tập quán uống , Người Anh là dân tộc uống chè nhiều nhất thế giới và có thói quen uống trà buổi chiều, các nước công hòa Hồi giáo coi chè là ” Quốc Thủy ” vì đạo hổi kiêng rượu và các thức uống có men, các tộc người Tạng, Mông , Thái coi chè là thực phẩm, người ta dùng chf với sữa, bơ, ép thành bánh, muối thành dưa … Người Nhật nâng chè thành “Đạo” thành một thứ triết lý nhân sinh. Trà với người Trung Hoa là một nghệ thuật,nghệ thuật “uống và ăn ” . Người Việt Nam uống trà bất cứ lúc nào khi vui, khi buồn, trong lễ cưới, đám tang . Uống trà- Mời trầu : uống trà lá xanh- Hút thuốc lào . Uống rượu, uống bia rồi lại uống trà. Trà có mặt ở khắp nơi, ngoài quán bình dân, trong hội nghị, tiệc nhà nước, sau bữa ăn cơm. Cách uống cũng đa dạng : nào độc ẩm (uống một mình), song ẩm, quần ẩm, nào trà đá, uống như các thứ nước giải khát khác. Tri thức, quý tộc, người bình dân đều uống trà nhưng dù thế nào cách uống cũng khoáng đạt, bình dị, bình dân như tâm hồn Người Việt. Uống trà là một biểu lộ tình cảm, giấu đi cái sự giao đãi bên ngoài giữa con người với con người. Bạn đến nhà, khách đến công sở, chủ trân trọng dâng mời một tách trà. Uống để biểu đạt một triết lý, một cách sống : Thanh lịch, Cao quý, trân trọng, một biểu hiện kết giao, xóa bỏ mặc cảm, hận thù … Cụ Nguyễn Tuân có truyện ” Những chiếc ấm đất” nổi tiếng, đã nâng thú uống trà lên đến độ tinh tế. Một người ăn mày phát hiện trong ấm trà có vị lạ, ấy là vị của vỏ trấu, mà các bậc chính nhân quân tử “gật gù” đắc ý bên tiệc trà không thể tìm ra .

Phải, đó là tóm tắt những gì được coi là nội hàm của văn hóa trà Việt Nam . Để tìm cho văn hóa trà Việt Nam một định nghĩa ư ? Hình như không một người Việt Nam tâm huyết nào thử làm điều đó, vì trà đã gắn bó máu thịt với văn hóa tinh thần Việt Nam . Vì vậy mà cuối năm 1999, một tuần văn hóa trà Việt Nam đầu tiên được tổ chức hoành tráng tại Hà Nội . Tuần văn hóa này được sự ủng hộ của các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các bạn bè quốc tế và đông đảo quần chúng. Đến lúc ấy những người tổ chức mới nhận thức sâu sắc rằng trà gắn bó nhân dân ta đến mức nào . Hai năm trôi qua , kế thừa thành công của Tuần văn hóa trà Việt Nam lần thứ nhất, Hiệp hội chè Việt Nam tiếp tục tổ chức “Đêm hội Trà Hoa” vào những ngày giáp tết tân tị tại công viên Tuổi Trẻ thủ đô ( vào ngày 1 và 2 tháng 2 dương lịch ). Đây là lễ hội chính thức thể hiện tập quán uống trà Việt Nam, kèm các màn múa, âm nhạc dân tộc phụ họa, những chú tễu vui tươi … Những người tham dự sẽ được thưởng thức một số loại trà tiêu biểu cũng như các loại bánh kẹo có nguyên liệu từ trà. Đây lại là một dịp nữa để chúng ta tôn vinh văn hóa trà Việt Nam. Vẫn rất giản dị, nhưng hoành tráng, trang trọng, những người làm chè Việt Nam gửi tới bạn bè lời chúc phúc, để trà ngày càng có vị trí xứng đáng trong đời sống văn hóa tinh thần Việt Nam .

 

Hà Nội, đầu năm 2002

Tác giả : Tiến sĩ Nguyễn Kim Phong

Giới thiệu : Trà Thuần Việt